CHUYỆN TÒA DI TRÚ – TÒA BÊNH VỰC QUYẾT ĐỊNH CỦA BỘ DI TRÚ TỪ CHỐI HỒ SƠ XIN ĐỊNH CƯ CHO VỢ THEO DIỆN BẢO LÃNH VỢ CHỒNG CỦA MỘT NGƯỜI ĐÀN ÔNG 64 TUỔI, VÌ MỐI QUAN HỆ ĐÃ DIỄN TIẾN QUÁ NHANH

1. Bối cảnh hành chính Vụ việc này liên quan đến đơn xin xem xét tư pháp của ông V.B. Tạ đối với quyết định của Hội đồng Phúc thẩm Di trú Canada (IAD) ban hành ngày 4 tháng 10 năm 2019. Hội đồng IAD trước đó đã giữ nguyên quyết định của viên chức Bộ Di trú, về việc từ chối cấp thị thực thường trú cho vợ ông Tạ theo diện bảo lãnh vợ chồng, vốn là một công dân Việt Nam.

2. Các bên liên quan

• Người nộp đơn (Applicant): Ông Tạ, 64 tuổi, công dân Canada gốc Việt, đến Canada năm 1979 theo diện tị nạn. Ông đã có ba đời vợ trước đó và từng bảo lãnh thành công hai người vợ cũ sang Canada.

• Bên bị đơn (Respondent): Bộ trưởng Bộ Di trú, Tị nạn và Công dân Canada.

3. Quy định pháp lý trọng tâm (IRPR) Trường hợp này xoay quanh Điều 4(1) của Quy định Bảo vệ Người tị nạn và Di trú (IRPR), trong đó quy định một người sẽ không được coi là vợ/chồng nếu:

• (a) Cuộc hôn nhân được thực hiện chủ yếu nhằm mục đích đạt được tư cách pháp lý tại Canada.

• (b) Cuộc hôn nhân không chân chính. Tòa án nhấn mạnh rằng đây là hai điều kiện riêng biệt (disjunctive), và Người nộp đơn có nghĩa vụ chứng minh mình không vi phạm cả hai điều kiện này.

4. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH MỐI QUAN HỆ VÀ CÁC ĐIỂM NGHI VẤN

a. Lịch sử mối quan hệ Theo hồ sơ, ông Tạ gặp vợ mình tại một quán cà phê nơi bà làm việc vào tháng 6 năm 2012 khi ông về thăm Việt Nam. Sau vài lần gặp gỡ và ăn trưa, ông trở về Canada vào tháng 7 năm 2012.

b. Sự bất thường về tài chính Một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất là việc chuyển tiền. Chỉ trong vòng 10 ngày sau khi rời Việt Nam, ông Tạ đã gửi khoản tiền đầu tiên là 2600 đôla. Tổng số tiền ông đã chuyển cho vợ vượt quá 100000 đôla. Hội đồng IAD nhận thấy sự thiếu logic khi gửi một số tiền lớn như vậy cho một người mới gặp gỡ trong thời gian ngắn, nhất là khi bối cảnh hình thành mối quan hệ chưa được làm rõ.

c. Tiến trình đi đến hôn nhân

• Tháng 5/2014: Ông Tạ quay lại Việt Nam gặp gia đình vợ.

• Tháng 10/2014: Cầu hôn qua điện thoại từ Canada.

• Tháng 1/2015: Kết hôn tại Việt Nam.

• Tháng 6/2016: Nộp đơn bảo lãnh diện vợ chồng.

d. Sự mâu thuẫn trong lời khai mà Hội đồng IAD đã phát hiện ra “vô số mâu thuẫn” (numerous inconsistencies) giữa lời khai của ông Tạ, vợ ông và các bằng chứng tài liệu, bao gồm:

• Ngày đầu tiên họ gặp nhau và tần suất gặp gỡ trong chuyến đi năm 2012.

• Tình trạng mối quan hệ tại thời điểm ông Tạ rời Việt Nam lần đầu tiên.

• Cách thức chuyển tiền, số tiền cụ thể và mục đích sử dụng các khoản tiền đó.

5. PHÂN TÍCH CỦA TÒA ÁN VỀ CÁC SAI LẦM CÁO BUỘC

Người nộp đơn đưa ra bốn lập luận chính để phản đối quyết định của Hội đồng IAD, nhưng Tòa án Liên bang đã lần lượt bác bỏ các cáo buộc này.

1. Cáo buộc IAD phớt lờ bằng chứng tích cực Ông Tạ cho rằng IAD đã bỏ qua việc hai người có con chung, các chuyến thăm thường xuyên và việc liên lạc điện thoại. Tòa án phản bác rằng IAD có ghi nhận những điểm này nhưng kết luận rằng chúng “không đủ giá trị chứng minh” để xóa tan những nghi ngờ về mục đích kết hôn của người vợ.

2. Cáo buộc dựa trên suy đoán Về vấn đề di chúc (người vợ để lại nhà cho ông Tạ), IAD đánh giá thấp bằng chứng này vì nó được lập vào năm 2019 theo yêu cầu của luật sư sau khi hồ sơ đã bị từ chối. Tòa án cho rằng đánh giá này là hợp lý dựa trên thực tế ông Tạ cũng không muốn nhận ngôi nhà.

3. Áp dụng sai án lệ (Vụ Jin và Vụ Moise) Người nộp đơn cho rằng vụ việc của mình giống với án lệ Jin, nhưng Tòa án làm rõ rằng các quy định pháp luật đã thay đổi kể từ sau vụ án đó. Tòa cũng xác nhận IAD đã áp dụng đúng bài kiểm tra từ vụ Moise khi đánh giá riêng biệt tính chân chính của hôn nhân và mục đích nhập cư.

4. Yếu tố văn hóa và ngôn ngữ Ông Tạ lập luận rằng các mâu thuẫn là do sự khác biệt văn hóa, tuổi tác hoặc rào cản ngôn ngữ. Tuy nhiên, Tòa án lưu ý rằng ông không đưa ra được bằng chứng cụ thể nào cho thấy các yếu tố này gây ra sai lệch trong lời khai, đồng thời đã có thông dịch viên hỗ trợ suốt quá trình phúc thẩm.

6. KẾT LUẬN VÀ PHÁN QUYẾT CỦA THẨM PHÁN ROUSSEL

a. Tiêu chuẩn xem xét (Standard of Review) Thẩm phán Roussel áp dụng tiêu chuẩn “tính hợp lý” (reasonableness) theo án lệ Vavilov. Để một quyết định được coi là hợp lý, nó phải có tính logic nội tại, minh bạch và có căn cứ dựa trên các tình tiết thực tế.

b. Đánh giá cuối cùng của Tòa án

• Về gánh nặng chứng minh: Người nộp đơn đã không thuyết phục được Tòa rằng IAD mắc lỗi nghiêm trọng trong việc đánh giá chứng cứ.

• Về tính toàn diện: Quyết định của IAD khi đọc một cách tổng thể và theo ngữ cảnh là hoàn toàn hợp lý.

• Sự tương hợp: Mặc dù không sử dụng khoảng cách tuổi tác làm lý do từ chối, IAD có quyền nghi ngờ khi cặp đôi không thể giải thích được sự tương hợp giữa họ ngoài những câu nói chung chung.

c. Phán quyết chính thức Thẩm phán Sylvie E. Roussel chính thức tuyên bố.

• Đơn xin xem xét tư pháp của ông Tạ bị bác bỏ (dismissed).

• Không có câu hỏi nào có tầm quan trọng chung được xác nhận (certified) để chuyển lên cấp phúc thẩm cao hơn.

d. Thông tin tố tụng bổ sung.

• Ngày xét xử: 12 tháng 4 năm 2021.

• Hình thức: Qua video (Videoconference) tại Ottawa và Toronto.