CHUYỆN TÒA DI TRÚ – TÒA ỦNG HỘ ĐƠN KIỆN CỦA MỘT CÔ GÁI VIỆT NAM TẠI ALBERTA, KIỆN QUYẾT ĐỊNH TRỤC XUẤT CỦA HẢI QUAN CBSA, KHI KHÔNG XEM XÉT ĐƠN XIN HOÃN TRỤC XUẤT VÌ CÁC LÝ DO HỢP LÝ

TÓM LƯỢC VỤ VIỆC

Cô Trần nộp đơn đến Canada vào tháng 1 năm 2013 bằng giấy phép du học. Sau đó, cô nhận được Giấy phép Làm việc Sau tốt nghiệp (PGWP), có giá trị đến tháng 12 năm 2022. Sau khi giấy phép hết hạn, cô đã đến văn phòng Service Canada để hỏi về các lựa chọn của mình. Cô cho biết nhân viên tại đó nói sẽ gửi link đăng ký thường trú nhân, nhưng thay vào đó, cô lại nhận được các mẫu đơn xin tị nạn. Tại phiên điều trần tị nạn, thành viên Hội đồng đã nhận ra sai sót và hoãn phiên tòa để cô tìm tư vấn pháp lý. Sau đó, cô rút đơn xin tị nạn và vào ngày 18 tháng 11 năm 2022, cô nộp đơn xin thường trú vì lý do nhân đạo (“H&C”).

Do việc rút đơn xin tị nạn, Lệnh Khởi hành (hay còn gọi là Tự nguyện Rời Đi), trước đó có hiệu lực thi hành từ tháng 11 năm 2022. Vào ngày 13 tháng 3 năm 2023, Hải quan Canada CBSA thông báo đến cô Trần rằng, việc trục xuất được ấn định vào ngày 4 tháng 4 năm 2023.

Ngày 17 tháng 3 năm 2023, Người nộp đơn xin hoãn trục xuất với các lý do:

• Lo ngại rằng chủ lao động của cô (cơ sở chăm sóc người cao tuổi Tuoi Hac Golden Manor) cần ba tháng để thay thế vị trí Điều dưỡng Thực hành (LPN) của cô. Cô là điều dưỡng chính ca đêm và chăm sóc các bệnh nhân người Việt bị sa sút trí tuệ. 

• Lo ngại về việc chăm sóc bà ngoại là công dân Canada, người mắc nhiều bệnh mãn tính và đang trong danh sách chờ hỗ trợ chăm sóc tại nhà.

• Lo ngại về hỗ trợ tài chính cho hai em gái song sinh 9 tuổi tại Việt Nam.

Viên chức CBSA đã từ chối yêu cầu hoãn trục xuất của cô Trần, với lý do bằng chứng “không đủ khách quan và mang tính suy đoán”.

Tuy nhiên, Thẩm phán Pentney đồng ý với Người đương đơn rằng, quyết định của viên chức Hải quan này là không hợp lý. Các lý do chính là:

Về vấn đề khó khăn trong thay thế nhân sự: Viên chức cho rằng việc hoãn trục xuất không giúp cô có tư cách hợp pháp để làm việc. Tuy nhiên, Thẩm phán nhận thấy viên chức đã không xem xét thực tế là cô vẫn tiếp tục làm việc sau khi lệnh trục xuất có hiệu lực mà không gặp trở ngại nào. Ngoài ra, viên chức đã bác bỏ bằng chứng, về tình trạng thiếu hụt nhân viên y tế tại Alberta và nhu cầu về ngôn ngữ tiếng Việt của bệnh nhân, là chỉ bằng “suy đoán” mà không xem xét kỹ lưỡng.

Về việc không ai chăm sóc bà ngoại: Viên chức cho rằng thiếu bằng chứng về thời gian chờ hỗ trợ tại nhà. Tuy nhiên, báo cáo xuất viện đã xác nhận bà đã được giới thiệu chăm sóc tại nhà, và đang trong danh sách chờ. Người nộp đơn là người duy nhất có kỹ năng hỗ trợ bà trong thời gian chờ đợi này.

TÒA ĐÃ PHÁN QUYẾT:

1. Đơn xin xem xét tư pháp được chấp thuận.

2. Yêu cầu hoãn thi hành lệnh trục xuất được chuyển lại cho một viên chức khác xem xét.

3. Người nộp đơn có cơ hội nộp thêm bằng chứng cập nhật.

THÊM CHI TIẾT THÔNG TIN VỀ CÁC LÝ DO XIN HOÃN TRỤC XUẤT

1. Cô Trần yêu cầu hoãn trục xuất trong 3 tháng dựa trên 3 yếu tố trụ cột chính:

• Nhu cầu của chủ lao động: Cơ sở Tuoi Hac Golden Manor cần thời gian tìm người thay thế vị trí điều dưỡng chính ca đêm, nơi cô sử dụng tiếng Việt để chăm sóc các cụ già.

• Trách nhiệm gia đình: Bà ngoại của cô Trần đang bệnh nặng, vừa xuất viện và đang chờ dịch vụ chăm sóc tại nhà (dự kiến chờ 6 tháng).

• Nghĩa vụ tài chính: Cô Trần là nguồn hỗ trợ tài chính chính cho việc học tập của hai em gái nhỏ tại Việt Nam.

2. QUYẾT ĐỊNH BAN ĐẦU CỦA CBSA

• Từ chối: Viên chức CBSA đã bác bỏ yêu cầu hoãn trục xuất.

• Lý lẽ của viên chức: Viên chức cho rằng các bằng chứng về việc khó tìm người thay thế hay thời gian chờ chăm sóc tại nhà là “thiếu tính khách quan” và “mang tính suy đoán”.

• Vấn đề pháp lý: Viên chức lập luận rằng ngay cả khi được hoãn, cô Trần cũng không có quyền làm việc hợp pháp vì lệnh trục xuất đã có hiệu lực.

3. PHÂN TÍCH CỦA TÒA ÁN LIÊN BANG

Thẩm phán William Pentney nhận định quyết định của viên chức là không hợp lý vì:

• Bỏ qua thực tế lao động: Viên chức không xem xét tình trạng thiếu hụt nhân lực y tế tại Alberta, và kỹ năng ngôn ngữ đặc thù của cô Trần.

• Sai lệch về bằng chứng y tế: Viên chức nói thiếu bằng chứng về thời gian chờ chăm sóc tại nhà của bà ngoại cô Trần, trong khi hồ sơ bệnh viện đã xác nhận tình trạng này.

• Tình huống khẩn cấp ngắn hạn: Tòa án nhận định đây chính xác là những “hoàn cảnh khẩn cấp ngắn hạn”, mà chính sách hoãn trục xuất cần phải xem xét.

4. KẾT LUẬN VÀ PHÁN QUYẾT TỐI CAO

• Chấp thuận xem xét tư pháp: Tòa án hủy bỏ quyết định của CBSA.

• Yêu cầu xem xét lại: Vụ việc được chuyển cho một viên chức khác để đánh giá lại một cách công bằng và thấu đáo hơn.

• Quyền bổ sung hồ sơ: Do thời gian trôi qua, cô Tran được phép nộp thêm các bằng chứng mới về tình trạng hiện tại của mình và gia đình.

• Tính chất pháp lý: Thẩm phán khẳng định không có vấn đề quan trọng chung cần cấp chứng nhận pháp lý cao hơn.