DỰ LUẬT C-12 BẢO VỆ BIÊN GIỚI CANADA, LUẬT CẢI CÁCH DI TRÚ CANADA LỚN NHẤT ĐÃ TRỞ THÀNH LUẬT, NHIỀU ĐIỀU KHOẢN MỚI VỀ DI TRÚ, NHẬP CƯ, TỊ NẠN, CHỐNG GIAN LẬN DI TRÚ, VÀ ĐÃ CÓ CÁC LO NGẠI GÌ LIÊN QUAN?

Dự luật cải cách di trú lớn hiện đã thành luật tại Canada. Một số người lo ngại quyền của người tị nạn bị đẩy lùi. Ottawa hy vọng sẽ kiểm soát được tình hình di trú Canada, trong khi các nhà vận động xã hội dự đoán sẽ có nhiều những cuộc chiến pháp lý sắp tới.

Một dự luật lớn nhằm cải cách quyền hạn di trú hiện đã chính thức trở thành luật tại Canada, Luật C-12, trao cho Chính phủ Canada quyền hủy bỏ hàng loạt các nhóm hồ sơ xin thị thực, và thiết lập thời hạn cho các yêu cầu tị nạn vào Canada, nhân danh việc kiểm soát số lượng người nhập cư của quốc gia.

Tuy nhiên, đạo luật được thông qua hôm thứ Năm này cũng làm dấy lên những lo ngại, từ một liên minh các nhóm xã hội dân sự, bao gồm Tổ chức Ân xá Quốc tế, các luật sư di trú và các tổ chức công đoàn khu vực công. Họ cho rằng đạo luật này đặt quá nhiều quyền hạn vào tay chính phủ Canada, và thề sẽ đấu tranh chống lại nó.

“Dự luật C-12 tấn công vào quyền của người tị nạn và người di cư,” Julia Sande, một luật sư chuyên về quyền riêng tư và quyền của người di cư tại Tổ chức Ân xá Quốc tế Canada, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với CBC News. “Nó khiến mọi người khó có thể được đánh giá công bằng các yêu cầu bảo vệ tị nạn, do đó đặt họ vào nguy cơ bị trục xuất để đối mặt với sự ngược đãi và tra tấn.”

Bà cho biết quyền hủy bỏ hàng loạt “mà không có bất kỳ hình thức đánh giá cá nhân nào”, tương đương với việc trốn tránh các nghĩa vụ pháp lý quốc tế của Canada.

Adam Sadinsky, phó chủ tịch Hiệp hội Luật sư Tị nạn Canada, gọi C-12 là “sự thoái lùi đáng kể nhất về quyền của người tị nạn trong hơn một thập kỷ.” Ông cho biết ông không nghi ngờ gì về việc đạo luật này “cuối cùng sẽ kết thúc trước tòa để đưa ra quyết định về tính hợp hiến,” và tin rằng các luật sư tị nạn và di trú trên khắp Canada đang tư vấn cho khách hàng của họ cũng như cân nhắc liệu họ có các trường hợp có thể tạo thành “cơ sở cho một thách thức pháp lý” hay không.

Nhóm của Sadinsky và Sande là một phần của liên minh rộng lớn hơn, bao gồm Hội đồng Người tị nạn Canada, Hội đồng Quan hệ Công chúng Hồi giáo Canada, và các công đoàn khu vực công như Liên đoàn Công nhân viên chức Canada (CUPE).

Luật mới tạo ra “một con đường nguy hiểm” cho Canada, các tổ chức nói.

Trong một tuyên bố, liên minh trên cảnh báo rằng dự luật này đẩy “chính phủ hiện tại và tương lai vào một con đường nguy hiểm, bằng cách hạn chế khả năng tìm kiếm sự bảo vệ tị nạn tại Canada, và tạo điều kiện cho việc chia sẻ thông tin cá nhân trong và ngoài nước.”

Luật này sẽ vô hiệu hóa hàng ngàn yêu cầu tị nạn, vì nó cũng hồi tố việc ngăn cản những người đã đến Canada hơn một năm trước đó nộp đơn yêu cầu lên Hội đồng Di trú và Tị nạn.

Có hiệu lực hồi tố đến ngày 24 tháng 6 năm 2020, và áp dụng cho các yêu cầu được thực hiện vào hoặc sau ngày 3 tháng 6 năm 2025, đạo luật này sẽ khiến khoảng 19000 hồ sơ bị bác bỏ, theo lời điều trần của Bộ trưởng Di trú IRCC trước một ủy ban Thượng viện Canada.

Về sự cần thiết của việc giành quyền hủy bỏ hàng loạt, chính phủ đã dẫn ra các sự kiện giả định nằm ngoài tầm kiểm soát như chiến tranh hoặc đại dịch. Họ cũng nói về khả năng gian lận trong các kịch bản giả định.

Tuy nhiên, dựa trên các tài liệu nội bộ của IRCC, CBC News đã đưa tin vào mùa thu năm ngoái rằng, bộ này đang rất lo ngại về “những thách thức đặc thù của từng quốc gia” do các đơn xin thị thực du lịch gian lận từ người gốc từ Ấn Độ và Bangladesh.

Các đạo luật tương tự ở những nơi khác thì sao, ý kiến các đảng đối lập thì sao?

Trong một cuộc tranh luận tại Hạ viện, Nghị sĩ Đảng Tự do Ruby Sahota, thư ký nhà nước về phòng chống tội phạm, cho biết giới hạn một năm đối với các yêu cầu tị nạn đã tồn tại ở những nơi khác trên thế giới, bao gồm Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ.

“Những người nhập cảnh vào đất nước và muốn xin tị nạn sẽ có khoảng thời gian một năm dư dả, để nộp đơn nếu tính mạng của họ gặp nguy hiểm,” bà nói.

“Nếu một người đã sống ở Canada một năm, cho dù là để học tập hay tham quan, liệu có cần thiết phải cho phép một người thuộc diện đó có thể xin tị nạn, điều có thể gây tắc nghẽn hệ thống không? Tôi tin rằng câu trả lời ngắn gọn là không,” Kevin Lamoureux, thư ký quốc hội của lãnh đạo chính phủ tại Hạ viện Steven MacKinnon, cho biết.

Dự luật C-12 cuối cùng đã được thông qua với sự ủng hộ của cả Đảng Bảo thủ đối lập, và của cả khối Bloc Québécois.

“Hệ thống tị nạn của Canada nên cung cấp nơi trú ẩn nhân đạo cho những người thực sự yếu thế, với số lượng mà chúng ta có thể hỗ trợ bền vững, nhưng người dân Canada tin rằng hệ thống tị nạn không nên bị sử dụng như một cánh cửa sau, để những người di cư có thể nhanh chóng và dễ dàng lách các quy trình di trú thông thường,” bà Michelle Rempel-Garner, người phát ngôn đối lập về di trú của Đảng Bảo thủ, cho biết. Đối tác thuộc Đảng NDP của bà, Jenny Kwan, đã nêu lên những lo ngại tương tự như các thành viên của liên minh.

“Không có bằng chứng nào cho thấy tính hợp pháp của một yêu cầu tị nạn có liên quan đến việc người đó nộp đơn nhanh chóng như thế nào. Việc đưa ra rào cản một năm là điều đặc biệt đáng lo ngại,” bà nói.

Đạo luật được khẳng định là tuân thủ Hiến Pháp Canada.

Trong một tuyên bố, Bộ Di trú nói với CBC News rằng, các quy tắc mới tôn trọng các nghĩa vụ của Canada theo Công ước về vị thế của người tị nạn năm 1951, và Hiến chương về Quyền và Tự do của Canada.

Bộ này dẫn ra một phân tích của Bộ Tư pháp nhấn mạnh rằng, có những giới hạn đối với quyền hạn chia sẻ thông tin do C-12 cấp, và lưu ý rằng các quyết định hủy bỏ hàng loạt chỉ có thể được đưa ra sau khi nội các phải chấp thuận rằng, chúng là vì các lợi ích công cộng.

IRCC cũng lưu ý rằng, những cá nhân có yêu cầu tị nạn không được chấp nhận vẫn có quyền được đánh giá rủi ro cho bản thân trước khi trục xuất, thoe luật hiện hành.

Dự luật C-12 cũng được thông qua thành luật chính thức, khi chính phủ đương nhiệm tại Canada của Đảng Bảo thủ thúc đẩy một cuộc điều tra của ủy ban quốc hội về gian lận, trong chương trình sinh viên quốc tế, cho rằng chính phủ liên bang cần điều tra tận cùng các phát hiện gần đây của Tổng Kiểm toán, về hàng trăm ngàn trường hợp sinh viên quốc tế có khả năng gian lận nhưng chưa được điều tra thích đáng.