CHUYỆN TÒA DI TRÚ – TÒA CHẤP THUẬN ĐƠN KIỆN CỦA MỘT PHỤ NỮ VIỆT NAM, KIỆN QUYẾT ĐỊNH TỪ CHỐI CỦA BỘ DI TRÚ TRÊN HỒ SƠ XIN BẢO LÃNH VỢ CHỒNG TRONG CANADA CỦA MÌNH, CHỈ VÌ 1 LÝ DO VỢ CHỒNG HỌ TỪNG CHIA TAY & SAU ĐÓ TÁI HỢP

TÓM LƯỢC PHÁN QUYẾT & CÁC LÝ DO

Tổng quan, Người nước ngoài khi nộp đơn xin thường trú tại Canada phải khai báo tất cả thành viên gia đình. Nếu không khai báo, thành viên đó sẽ bị loại khỏi diện bảo lãnh gia đình theo quy định của Luật Bảo vệ Người tị nạn và Nhập cư (IRPR). Trong vụ việc này, cô Nguyễn T.Q.N. bị kết luận là không đủ điều kiện tham gia diện Bạn đời chung sống (SCLPC). Cô và người bảo lãnh chồng, là công dân Việt Nam, sống chung cùng nhau tại Canada từ tháng 11/2019. Họ chia tay từ tháng 1/2021 đến tháng 5/2021 nhưng vẫn sống chung nhà vì khó khăn tài chính. Người chồng sau đó nộp đơn xin thường trú nhân Canada PR vào tháng 5/2021, và có ghi cô Nguyễn là “cựu bạn đời”. Sau đó, khi người chồng trở thành thường trú nhân, ông đã bảo lãnh cô Nguyễn, nhưng bị nhân viên di trú (Viên chức) từ chối vì cho rằng, người chồng này đã không khai báo cô Nguyễn đúng cách, trong đơn trước đó.

Phán quyết Tòa Liên bang: Thẩm phán chấp thuận đơn khiếu nại của cô Nguyễn, vì cho rằng quyết định của Viên chức thiếu tính dễ hiểu, hiểu sai bằng chứng và thiếu phân tích cần thiết.

Phân tích của Tòa án.

1. Hiểu sai bằng chứng: Viên chức khẳng định cô Nguyễn tự nhận mình “tiếp tục chung sống” (cohabiting), nhưng thực tế cô và chồng chỉ nói họ sống cùng nhà, như “những người bạn cũ” trong thời gian chia tay.

2. Thiếu phân tích pháp lý: Sống cùng nhà (living together) và chung sống như vợ chồng (cohabitation) là hai khái niệm khác nhau. Viên chức đã không phân tích các yếu tố như sự phụ thuộc tài chính, quan hệ tình dục, hay các nghĩa vụ chung, để xác định liệu họ có thực sự là bạn đời chung sống trong giai đoạn chia tay hay không.

3. Thiếu tính minh bạch: Các lý do của Viên chức mâu thuẫn khi vừa thừa nhận có thể họ đã chia tay, vừa khẳng định họ là bạn đời liên tục từ năm 2019.

Kết luận: Tòa án cho phép xem xét lại tư pháp. Vụ việc được chuyển trả lại để một viên chức khác quyết định. Không có câu hỏi nào cần chứng thực.

BỐI CẢNH VÀ THÔNG TIN CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN

• Tháng 11/2019: Cô Nguyễn và người bảo lãnh bắt đầu sống chung tại Canada.

• Tháng 1/2021 – 5/2021: Cặp đôi trải qua giai đoạn chia tay nhưng vẫn sống cùng một địa chỉ do khó khăn về tài chính. Trong thời gian này, họ chia sẻ tiền thuê nhà và hóa đơn nhưng không duy trì quan hệ tình cảm.

• Tháng 5/2021: Ông chồng nộp đơn xin thường trú theo lộ trình TR to PR. Do đang trong giai đoạn chia tay, ông đã khai cô Nguyễn là “cựu bạn đời chung sống” trong hồ sơ gốc.

• Tháng 2/2022: Cặp đôi tái hợp và kết hôn.

• Tháng 2/2023: Một Viên chức di trú từ chối đơn xin thường trú của cô Nguyễn với lý do, ông chồng đã không khai báo cô là thành viên gia đình (bạn đời) trong đơn xin của ông trước đó.

CÁC SAI SÓT CỦA VIÊN CHỨC DI TRÚ

Thẩm phán Avvy Yao-Yao Go xác định, có ba lỗi chính khiến quyết định của Viên chức di trú trở nên không hợp lý, đó là:

1. Hiểu sai bằng chứng thực tế Viên chức khẳng định trong ghi chú rằng, cô Nguyễn đã “tuyên bố tiếp tục chung sống” (cohabit) với người bảo lãnh trong suốt thời gian chia tay. Tuy nhiên, hồ sơ cho thấy cả cô và ông chồng đều chưa bao giờ sử dụng thuật ngữ pháp lý “chung sống” (cohabitation) để mô tả giai đoạn này. Thay vào đó, họ làm rõ rằng họ chỉ sống chung như “những người bạn cũ” vì không có khả năng tài chính để dọn ra riêng.

2. Đánh lầm giữa “Sống cùng nhà” và “Chung sống như vợ chồng”, Tòa án nhấn mạnh rằng việc ở cùng một địa chỉ (living together) không đồng nghĩa với việc chung sống theo pháp lý (cohabitation). Để được coi là “chung sống”, mối quan hệ phải mang tính chất “giống như hôn nhân” với các đặc điểm:

• Sự phụ thuộc lẫn nhau về tài chính.

• Quan hệ tình dục và hành vi cá nhân.

• Sự công nhận của xã hội và các cam kết chung. Viên chức đã bỏ qua việc phân tích các yếu tố này và chỉ dựa vào việc họ có tài khoản ngân hàng chung để kết luận họ là bạn đời liên tục.

TÍNH THIẾU LOGIC VÀ MINH BẠCH TRONG LẬP LUẬN TỪ CHỐI

3. Sự thiếu nhất quán trong lý lẽ (Intelligibility), Quyết định của Viên chức bị đánh giá là “không thể giải mã được” (undecipherable) vì những mâu thuẫn sau:

• Một mặt, Viên chức thừa nhận “có thể lập luận rằng hai người đã chia tay từ tháng 1 đến tháng 5/2021”.

• Mặt khác, ngay sau đó, Viên chức lại kết luận họ đã “chung sống trong một mối quan hệ vợ chồng liên tục từ tháng 11/2019” và do đó đã trở thành bạn đời chung sống vào tháng 11/2020.

4. Hệ quả pháp lý nghiêm trọng, Tòa án nhắc lại nguyên tắc trong vụ Vavilov, rằng các quyết định có tác động nghiêm trọng đến quyền lợi cá nhân đòi hỏi sự giải thích chặt chẽ hơn. Việc kết luận cô Nguyễn bị loại khỏi ứng viên thuộc diện bảo lãnh sẽ dẫn đến:

• Sự chia cắt vĩnh viễn của cặp đôi.

• Hoặc buộc ông chồng phải rời bỏ Canada để được ở bên vợ. Vì mức độ nghiêm trọng này, Viên chức Di trú có nghĩa vụ phải cung cấp những lý lẽ rõ ràng mà cả người nộp đơn và Tòa án đều có thể hiểu được, điều mà quyết định này đã không làm được.

KẾT LUẬN CỦA TÒA ÁN LIÊN BANG.

Phán quyết cuối cùng. Thẩm phán Avvy Yao-Yao Go đã đưa ra các quyết định sau:

• Chấp thuận đơn khiếu nại: Đơn xin xem xét lại tư pháp trên quyết định từ chối đơn xin định cư Canada diện bảo lãnh vợ chồng của cô Nguyễn được thông qua.

• Hủy bỏ quyết định cũ: Quyết định từ chối ngày 2/2/2023 bị bãi bỏ.

• Yêu cầu tái thẩm định: Hồ sơ được chuyển trả lại cho Bộ Di trú để một viên chức khác xem xét và đưa ra quyết định mới.

• Không có câu hỏi chứng thực: Tòa án xác định không có vấn đề pháp lý nào khác cần phải chuyển lên Tòa phúc thẩm.

Ý nghĩa của vụ việc Vụ kiện này khẳng định lại rằng các viên chức di trú không được phép tự ý suy diễn thuật ngữ của người nộp đơn (từ “sống chung” thành “chung sống như vợ chồng”) và phải thực hiện một phân tích đa chiều về bản chất mối quan hệ, thay vì chỉ nhìn vào các tài liệu bề nổi như địa chỉ cư trú hay tài khoản ngân hàng dùng chung.