CHUYỆN TÒA DI TRÚ – TÒA BÊNH VỰC ỨNG VIÊN VIỆT NAM CAO TUỔI XIN ĐỊNH CƯ CANADA THEO DIỆN NHÂN ĐẠO VÌ LÝ DO SỨC KHỎE BỊ BỘ DI TRÚ TỪ CHỐI

1. Hồ sơ nhân thân của Đương đơn

• Đương đơn là một cặp vợ chồng cao tuổi, là công dân Việt Nam.

• Họ đã nộp đơn xin thường trú tại Canada dựa trên các cân nhắc về nhân đạo và nhân ái (H&C Application).

• Gia đình họ có mối liên kết chặt chẽ với Canada: hai người con duy nhất của họ đều là công dân Canada. Trong đó, người con trai là bác sĩ chuyên về chăm sóc và điều trị ung thư.

• Trong suốt 15 năm qua, cặp vợ chồng thường xuyên sang Canada thăm con cái. Tuy nhiên, do tuổi tác ngày càng cao và tình trạng bệnh tật, việc di chuyển giữa hai quốc gia đã trở nên vô cùng khó khăn.

2. Cơ sở của Đơn xin cứu xét Nhân đạo (H&C) Các đương đơn đã tìm kiếm sự cứu xét dựa trên sự kết hợp của nhiều yếu tố khó khăn:

• Bế tắc về thủ tục: Họ không thể nộp đơn theo chương trình bảo lãnh cha mẹ thông thường vì chính phủ không mở đợt tiếp nhận hồ sơ trong suốt 3 năm qua.

• Tình trạng sức khỏe: Bà Nguyễn đã bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư tái phát.

• Sự chia cắt gia đình: Họ mong muốn được ở gần con cái trong giai đoạn cần sự hỗ trợ nhất của cuộc đời.

3. Quyết định của viên chức Bộ Di trú bị khiếu nại

• Viên chức của Bộ Di trú (IRCC) đã từ chối đơn xin H&C vào tháng 7 năm 2024.

• Viên chức cho rằng các đương đơn có rất ít sự thiết lập cuộc sống tại Canada (ngoại trừ thông qua các con) và kết luận không đủ cơ sở để chấp thuận.

4. Phân tích của Tòa án về các vấn đề trọng tâm

Thẩm phán Sadrehashemi xác định có ba sai sót lớn trong quyết định của viên chức di trú, dẫn đến việc chấp thuận Đơn xin xem xét rà soát tư pháp của 2 đương đơn, bao gồm các chi tiết sau.

• Vấn đề 1: Bỏ sót yêu cầu Giấy phép Cư trú Tạm thời (TRP)

  • Các đương đơn đã đưa ra một yêu cầu thay thế là xin cấp TRP trong trường hợp đơn H&C không được chấp nhận.

  • Cả hai bên đều thừa nhận rằng viên chức đã hoàn toàn không xem xét hoặc đề cập đến yêu cầu này. Theo tiền lệ tư pháp Canada, việc bỏ sót một yêu cầu cứu xét thay thế là vi phạm tính công bằng về thủ tục.

• Vấn đề 2: Sai sót trong đánh giá về tình trạng không đủ điều kiện y tế

  • Viên chức tuyên bố sai rằng, các đương đơn không yêu cầu miễn trừ tình trạng không đủ điều kiện y tế theo mục 38(1)(c) của Đạo luật IRPA.

  • Viên chức sử dụng các ngôn từ ám chỉ bà Nguyễn là đối tượng “không đủ điều kiện” do có thể gây ra nhu cầu quá mức cho hệ thống y tế Canada nhưng lại không thực hiện đúng quy trình đánh giá chi phí cụ thể.

  • Tòa án nhận thấy các lý lẽ của viên chức là “không thể chấp nhận được” vì vừa mơ hồ vừa mâu thuẫn.

• Vấn đề 3: SỰ THIẾU HỢP LÝ TRONG ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ của nhân viên Bộ Di trú, tức người đã ra quyết định tự chối hồ sơ này, bao gồm 2 yếu tố Tòa chỉ ra sau.

1. Đánh giá sai lệch về điều kiện y tế tại Việt Nam

• Bà Nguyễn đã cung cấp bằng chứng chi tiết qua bản tuyên thệ về trải nghiệm thực tế tại các bệnh viện ở Việt Nam: tình trạng quá tải và điều kiện thiếu thốn là dễ thấy.

• Viên chức di trú đã so sánh khập khiễng rằng, hệ thống y tế Canada cũng có “những thiếu sót tương tự” như thời gian chờ đợi lâu.

• Tòa án kết luận viên chức đã phớt lờ các bằng chứng cụ thể về điều kiện khắc nghiệt trong điều trị ung thư tại Việt Nam, điều này khiến quyết định trở nên không hợp lý.

2. Thiếu sự phản hồi về vấn đề chia cắt gia đình

• Phần lớn quyết định của viên chức tập trung vào sự “thiết lập cuộc sống” (establishment) của đương đơn tại Canada.

• Tuy nhiên, các đương đơn không xin cứu xét dựa trên sự thiết lập cuộc sống mà dựa trên mối liên kết gia đình và sự chia cắt trong hoàn cảnh bệnh tật.

• Viên chức tuy có nhắc đến “căng thẳng tâm lý” của việc chia cắt nhưng không thực sự đi sâu vào phân tích bản chất của sự khó khăn mà gia đình đang đối mặt.

• Tòa án nhận thấy có một “sự lệch pha” giữa bằng chứng của đương đơn và lý lẽ của viên chức, cho thấy viên chức không thực sự lắng nghe yêu cầu của họ.

5. PHÁN QUYẾT VÀ LỆNH CỦA TÒA ÁN

Kết luận cuối cùng của Nữ Thẩm phán Lobat Sadrehashemi.

• Thẩm phán tuyên bố rằng quyết định của viên chức di trú thiếu tính minh bạch, thiếu sự biện giải thỏa đáng và không phản hồi đúng trọng tâm các chứng cứ đã được nộp.

• Vì quyết định này chứa đựng nhiều sai sót về cả thủ tục lẫn tính hợp lý, việc gửi hồ sơ lại cho Bộ Di trú xét duyệt lần nữa là cần thiết.

2. Lệnh của Tòa án (Order)

1. Chấp thuận đơn yêu cầu rà xem xét soát tư pháp của bà Nguyễn và ông Hoàng.

2. Hủy bỏ (Quash) quyết định từ chối ngày 31 tháng 7 năm 2024 của Bộ Di trú IRCC.

3. Giao hồ sơ về cho một viên chức di trú khác tại IRCC để xem xét lại từ đầu. Việc xét duyệt lại không chỉ giới hạn ở yêu cầu TRP mà phải bao gồm toàn bộ đơn xin H&C.

4. Các đương đơn phải được trao cơ hội để cung cấp thêm bằng chứng và các lập luận bổ sung cho quá trình xét duyệt lại này.

5. Không có câu hỏi pháp lý nào có tầm quan trọng chung được xác nhận.