KHOẢNG 30,000 HỒ SƠ XIN TỊ NẠN CANADA NHẬN ĐƯỢC THƯ THÔNG BÁO KHÔNG ĐỦ ĐIỀU KIỆN TỪ IRCC & NHIỀU ĐỐI TƯỢNG TRONG ĐÓ BỊ YÊU CẦU TỰ RỜI KHỎI CANADA LẬP TỨC

Bộ Di trú Canada IRCC thông báo hàng loạt cho khoảng 30.000 người nộp đơn xin tị nạn, rằng họ có thể không đủ điều kiện dự phiên điều trần tị nạn. Trong khi đó, một số luật sư tị nạn cho rằng quy trình mới đi kèm với sự bất công về thủ tục.

Bộ Di trú Canada đang gửi thư cho hàng chục ngàn người xin tị nạn, để thông báo rằng họ có thể không đủ điều kiện được bảo vệ theo luật, và yêu cầu một số người trong đó phải rời khỏi đất nước ngay lập tức. Động thái này diễn ra sau khi Ottawa thông qua một đạo luật vào tháng trước, Luật C-12 Bảo vệ BIên giới, bổ sung Luật Di trú Canada, nhằm siết chặt cách thức và thời điểm những người khiếu nại có thể nộp đơn.

“Đây không phải là thư trục xuất,” Bộ Di trú, Tị nạn và Hành chính Canada (IRCC) cho biết trong một tuyên bố với CBC News, xác nhận rằng các bức thư đã bắt đầu được gửi đến khoảng 30.000 người nộp đơn, mà là “Thư công bằng thủ tục”, Procedural fairness letters.

“Thư công bằng thủ tục, Procedural fairness letters, thường xuyên được sử dụng trong nhiều chương trình để tạo cơ hội cho người nộp đơn cung cấp thêm thông tin cho IRCC, trước khi quyết định cuối cùng được đưa ra bởi IRCC.” Ghi chú rằng, các trường hợp nhận được Thư này đều vướng lỗi và bị nghi ngờ, chất lượng hồ sơ bị xấu đi do lỗi nghi ngờ gian dối thông tin.

IRCC tuyên bố, đây là lần đầu tiên phạm vi của đạo luật C-12 này được công bố rộng rãi.

“Tôi đã xác định rằng đơn xin bảo vệ tị nạn của bạn có thể không đủ điều kiện để được chuyển đến Ban Bảo vệ Người tị nạn, thuộc Hội đồng Di trú và Tị nạn Canada (IRB),” là nội dung một bức thư do một viên chức IRCC xử lý hồ sơ đã gửi cho 1 người nộp đơn. Bức thư này nói rằng, người nộp đơn đã nhập cảnh vào Canada năm 2024, nhưng nộp đơn xin tị nạn hơn một năm sau đó.

Dự luật C-12 có hiệu lực hồi tố, ngăn cản những người đã đến Canada hơn một năm trước khi nộp đơn yêu cầu lên IRB. Luật này có hiệu lực hồi tố đến ngày 24 tháng 6 năm 2020, và áp dụng cho các yêu cầu được thực hiện vào hoặc sau ngày 3 tháng 6 năm 2025.

Trong thư, viên chức IRCC xử lý hồ sơ viết rằng, người nộp đơn có 21 ngày để nộp thêm thông tin hoặc bằng chứng liên quan đến các tình tiết nhập cảnh của họ. IRCC cho biết những chi tiết đó “có thể liên quan khi đánh giá điều kiện” để chuyển hồ sơ lên IRB.

IRCC cũng nhấn mạnh rằng, “những cá nhân có hồ sơ không được chuyển đi bước xem xét tiếp theo”, vẫn có thể điền vào một biểu mẫu được gọi là Đánh giá rủi ro trước khi trục xuất (PRRA), để viên chức xử lý hồ sơ xem xét và đưa ra quyết định.

Lo ngại của giới Luật sư về quy trình xử lý trên giấy tờ thay thế các phiên điều trần, sẽ rủi ro và không công bằng cho người xin tị nạn.

Tuy nhiên, các luật sư di trú trao đổi với CBC News cho biết, các biểu mẫu giấy tờ không cho phép người nộp đơn có được sự linh hoạt và đầy đủ như các phiên điều trần trực tiếp.

Adam Sadinsky, phó chủ tịch Hiệp hội Luật sư Tị nạn Canada, cho biết: “Việc trình bày trường hợp của bạn, giải thích những rủi ro bạn đối mặt và hoàn cảnh cá nhân trên giấy tờ rất khác so với việc trình bày trực tiếp trước một người ra quyết định.”

Ông nói rằng cơ hội để giải thích những điểm có vẻ mâu thuẫn trong lời khai sẽ bị mất, đi khi các phiên điều trần không còn là một phần của quy trình, “điều này sẽ dẫn đến những quyết định sai lầm.”

“Không có thành viên nào [của IRB] lắng nghe bạn, để họ có thể cảm nhận, nhìn thấy bạn và thấy được nỗi sợ hãi của bạn,” bà Lida Berenjian, một luật sư di trú tại Toronto, chia sẻ.

Bà Berenjian cho biết có ba vấn đề lớn đối với bà trong đạo luật này:

1. Bà đang thấy những trường hợp người nộp đơn đến Canada lần đầu trước ngày hồi tố, nhưng vẫn nhận được thư vì họ đã rời khỏi đất nước và tái nhập cảnh sau tháng 6 năm 2020.

2. Bà thấy những ví dụ về các gia đình bị chia cắt bởi đạo luật này, khi một số thành viên trong gia đình nhận được thư trong khi những người khác thì không.

3. Bà bày tỏ lo ngại về tình trạng gian lận tiềm ẩn, khi một số luật sư hoặc cố vấn di trú thu tiền để điền biểu mẫu PRRA, ngay cả trong những trường hợp khách hàng có thể không được tiếp cận quy trình đó.

“Mỗi ngày, tôi nhận được 200, 300, thậm chí 400 cuộc gọi ‘xin hãy giúp tôi’,” bà nói.

Một số thư yêu cầu người xin tị nạn phải rời đi khỏi Canada ngay lập tức.

Loại thư mẫu thứ hai mà CBC News nhìn thấy đang thông báo cho người nộp đơn rằng, “đơn xin bảo vệ tị nạn của bạn không đủ điều kiện để được chuyển đến Ban Bảo vệ Người tị nạn của Hội đồng Di trú và Tị nạn Canada.”

Bức thư đó đề cập đến một phần của luật di trú đã được sửa đổi bởi C-12, nhắm vào những người khiếu nại nhập cảnh vào Canada từ các điểm dọc biên giới đất liền với Hoa Kỳ không được coi là cửa khẩu chính thức, và mất hơn 14 ngày mới nộp đơn xin tị nạn.

“Bạn phải rời khỏi Canada càng sớm càng tốt, và xác nhận việc rời đi với Cơ quan Bảo vệ Biên giới Canada (CBSA),” bức thư cảnh báo. “Nếu bạn không rời khỏi Canada, một lệnh trục xuất có thể được ban hành đối với bạn.” Bức thư cũng có nói rằng, người nộp đơn “có thể đủ điều kiện để nộp đơn PRRA.”

Ông Sadinsky cho biết, các cá nhân có quyền hiến định được đánh giá PRRA trước khi họ rời khỏi Canada. “[Bức thư] có thể gây hiểu lầm cho một số lượng lớn người khiếu nại, những người có thể thấy nội dung đó và thực hiện các bước để rời đi ngay lập tức, trong khi thực tế họ có quyền hiến định được đánh giá rủi ro,” ông nói.

Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc PRRA có thể không dành cho những người nộp đơn đến từ một trong 22 quốc gia, mà Ottawa hiện không trục xuất bất kỳ ai vì lý do an toàn. Những người bị coi là không đủ điều kiện xin tị nạn sẽ không bị gửi trả về bất kỳ nơi nào trong danh sách đó, nhưng họ cũng sẽ không được tiếp cận quy trình PRRA, khiến họ rơi vào tình trạng lấp lửng, không thể đoàn tụ gia đình hoặc thậm chí không thể nộp đơn xin một số trợ cấp xã hội tùy thuộc vào tỉnh bang nơi họ sinh sống.

*****