BANG ALBERTA TRƯNG CẦU DÂN Ý VỀ HIẾN PHÁP, LY KHAI & DI TRÚ NHẬP CƯ, THỦ HIẾN DANIELLE SMITH ĐƯA RA CÁC CÂU HỎI LỚN GÌ CHO CÔNG CHÚNG?

Thủ hiến Alberta Danielle Smith thông báo trưng cầu dân ý vào mùa thu 2026, về nhập cư và các vấn đề hiến pháp

Thủ hiến bang Alberta, bà Danielle Smith, muốn tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 10 về các biện pháp hạn chế nhập cư vào Alberta và những thay đổi mà bà tin rằng sẽ mang lại cho tỉnh bang nhiều quyền lợi hơn theo Hiến pháp.

Trong bài phát biểu dài 13 phút trên truyền hình tối thứ Năm, bà Smith cho biết bà muốn người dân Alberta bỏ phiếu cho chín câu hỏi vào ngày 19 tháng 10. Bà nói rằng chủ đề của mỗi câu hỏi dựa trên những gì Hội đồng Alberta Tương Lai (Alberta Next Panel), đã lắng nghe nhiều nhất khi tham vấn người dân qua các buổi họp cộng đồng và các ý kiến đóng góp bằng văn bản vào năm ngoái.

“Thực tế là, không thể tiếp tục yêu cầu người đóng thuế ở Alberta trợ cấp cho cả nước thông qua các khoản thanh toán cân bằng và chuyển giao liên bang, cho phép chính phủ liên bang làm tràn ngập biên giới của chúng ta với những người mới đến, rồi sau đó cho phép bất kỳ ai chuyển đến đây đều được tiếp cận miễn phí các chương trình xã hội hào phóng nhất cả nước của chúng ta,” bà Smith nói.

“Điều này không chỉ bất công nghiêm trọng đối với người đóng thuế Alberta, mà còn gây tê liệt về tài chính và làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe, giáo dục cũng như các dịch vụ xã hội khác của chúng ta.” Bài phát biểu của bà Smith được đưa ra một tuần trước khi Bộ trưởng Tài chính Nate Horner trình ngân sách tỉnh bang năm 2026, dự kiến sẽ có mức thâm hụt hàng tỷ đô la.

Bà Smith đổ lỗi cho sự thiếu hụt này là do giá dầu thấp và “các chính sách nhập cư liên bang mất kiểm soát”. Mặc dù Alberta sẽ cần thực hiện cắt giảm, bà Smith cho biết sẽ không có sự cắt giảm “quyết liệt” đối với các dịch vụ xã hội. Bà cho biết chính quyền tỉnh bang sẽ áp dụng thêm việc kiểm tra thu nhập đối với những người nộp đơn và hạn chế chi tiêu.

“Thay vào đó, chúng tôi sẽ cắt giảm bộ máy hành chính không cần thiết, cải thiện hiệu quả trong việc cung cấp chương trình và ưu tiên những gì cần thiết trước những gì mong muốn nhiều nhất có thể,” bà nói.

Trong bài phát biểu, bà đã phác thảo chiến lược gồm ba phần để đối phó với những khoản thâm hụt này. Chúng bao gồm: gấp đôi sản lượng dầu khí vào năm 2035, xây dựng một đường ống mới đến Bờ Tây để tiếp cận thị trường châu Á và thắt chặt nhập cư.

Các câu hỏi về nhập cư di trú là gì?

Cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 10 sẽ được tổ chức về cả các vấn đề hiến pháp và phi hiến pháp, nữ thủ hiến cho biết.

Các câu hỏi phi hiến pháp hỏi liệu tỉnh bang có nên kiểm soát nhiều hơn đối với nhập cư hay không. Cử tri sẽ được hỏi liệu họ có đồng ý với các đề xuất sau:

1. Alberta nắm quyền kiểm soát nhiều hơn đối với nhập cư, ưu tiên cho những người di cư kinh tế và cho người dân Alberta “quyền ưu tiên hàng đầu đối với các cơ hội việc làm mới”.

2. Chỉ cấp quyền tham gia các chương trình do tỉnh bang tài trợ về y tế, giáo dục và dịch vụ xã hội cho công dân, thường trú nhân và những người có “tình trạng nhập cư được Alberta phê duyệt”.

3. Thiết lập yêu cầu cư trú một năm trước khi bất kỳ ai không phải là công dân hoặc thường trú nhân có thể đủ điều kiện tham gia các chương trình hỗ trợ xã hội của tỉnh bang.

4. Thu một khoản phí hoặc phí bảo hiểm đối với những người có tình trạng nhập cư không thường trú để tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục.

5. Yêu cầu bằng chứng về quyền công dân trước khi một cử tri có thể bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tỉnh bang.

Bà Smith không giải thích cách chính phủ của bà sẽ định nghĩa thế nào là một “người nhập cư được Alberta phê duyệt”.

Vị thủ tướng cũng muốn người dân Alberta cho ý kiến về việc liệu họ có “ủng hộ chính quyền Alberta chủ động làm việc với các tỉnh bang sẵn lòng khác để sửa đổi Hiến pháp Canada hay không”.

Các sửa đổi đề xuất đó bao gồm: cho phép các tỉnh bang lựa chọn thẩm phán cho các tòa án cấp cao của họ; bãi bỏ Thượng viện; cho phép các tỉnh bang rút khỏi các chương trình liên bang về y tế, giáo dục và dịch vụ xã hội mà vẫn nhận được kinh phí từ liên bang; và cho phép luật của tỉnh bang được ưu tiên hơn luật liên bang mâu thuẫn trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền hiến pháp của tỉnh bang hoặc thẩm quyền chung.

Bà Smith đổ lỗi cho cái mà bà gọi là “chính sách nhập cư mở cửa biên giới thảm họa” của cựu thủ tướng Justin Trudeau đã gây áp lực lên các chương trình chăm sóc sức khỏe, giáo dục và dịch vụ xã hội của Alberta.

Bà Smith không đề cập đến chiến dịch “Alberta is Calling” (Tiếng gọi từ Alberta) của chính phủ bà, một nỗ lực kéo dài nhiều năm nhằm thu hút lao động lành nghề từ các tỉnh bang khác.

Thông báo trưng cầu dân ý được đưa ra giữa bối cảnh một chiến dịch thu thập chữ ký đang diễn ra nhằm tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý do người dân khởi xướng về nền độc lập của Alberta.

Những nghi vấn về các câu hỏi của bà Smith như thế nào?

Ông Daniel Briere, một cố vấn nhập cư tại Calgary, cho biết ông cảm thấy bối rối trước nỗ lực của bà Smith nhằm nắm quyền kiểm soát nhiều hơn đối với nhập cư. Trong một cuộc phỏng vấn với CBC News, ông nói rằng mình không hiểu việc tăng thêm bộ máy hành chính vào hệ thống của Alberta sẽ giúp ích gì cho tỉnh bang.

Ông Briere nói ông không tin vào giả thuyết cho rằng những lao động tạm thời có giấy phép du học hoặc làm việc đang lợi dụng các dịch vụ của chính phủ. Về vấn đề người tị nạn, ông Briere thừa nhận có một số người sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các dịch vụ chính phủ, nhưng nói thêm rằng con số này có khả năng là rất nhỏ.

“Những người đến đây làm việc, họ lao động, họ đóng thuế giống như bạn và tôi, và họ có quyền đi khám bác sĩ,” ông nói. “Tôi không thấy có bất kỳ vấn đề gì với điều đó cả.” “Tôi muốn thấy vấn đề đó thực sự lớn đến mức nào. Đây là kiểu tư duy truyền thống xung quanh việc gắn mác nhập cư là vấn đề. Nó không phải là vấn đề.”

Ông Gerard Kennedy, phó giáo sư tại khoa luật thuộc Đại học Alberta, người chuyên về các vấn đề hiến pháp, cho biết bà Smith có thể hỏi ý kiến công chúng về các đề xuất, nhưng chính phủ liên bang không có nghĩa vụ phải thực hiện bất cứ điều gì.Ông cho biết, một số sửa đổi mà bà Smith đề xuất sẽ cần sự đồng ý của bảy tỉnh bang đại diện cho ít nhất 50% dân số Canada. Việc bãi bỏ Thượng viện sẽ cần sự đồng ý của mọi tỉnh bang.

“Sẽ rất khó khăn để ban hành các sửa đổi này do cần sự tham gia của các tỉnh bang khác và chính phủ liên bang,” ông Kennedy nói. “Chính phủ liên bang không có khả năng muốn cắt giảm quyền lực của chính mình, tôi nghĩ vậy, trừ khi họ nhận lại được một điều gì đó.”

Đảng NDP, phe đối lập chính thức của Alberta, dự kiến sẽ phản hồi bài phát biểu của bà Smith vào sáng thứ Sáu. Mặc dù bài phát biểu trên truyền hình của bà Smith không tạo cơ hội cho các phóng viên đặt câu hỏi, nhưng bà đã lên lịch tổ chức một cuộc họp báo tại Calgary vào thứ Sáu.