CHUYỆN GÌ ĐANG XẢY RA VỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH CƯ KINH NGHIỆM QUEBEC (CHƯƠNG TRÌNH PEQ) VỐN ĐÃ BỊ CHẤM DỨT, AI SẼ BỊ TÁC ĐỘNG?

Đã có những phản ứng dữ dội từ các đảng đối lập, các nhóm doanh nghiệp và những người ủng hộ nhập cư sau khi chính quyền Quebec bãi bỏ Chương trình Trải nghiệm Quebec (PEQ) vào tháng 11 năm ngoái. Các cuộc biểu tình gần đây và sự thay đổi lập trường của ứng cử viên lãnh đạo đảng CAQ, bà Christine Fréchette, người hứa hẹn sẽ khôi phục chương trình nhập cư cấp tốc này, đã dẫn đến việc chính phủ rút lại sự từ chối trước đó, về việc áp dụng điều khoản chuyển tiếp (grandfathering) cho chương trình.

Vào thứ Tư, Bộ trưởng Di trú Jean-François Roberge cho biết, bộ của ông sẽ đánh giá các kịch bản khác nhau để cho phép một giai đoạn chuyển tiếp giữa PEQ và chương trình mới dựa trên hệ thống tính điểm mang tên Chương trình Tuyển chọn Lao động Lành nghề (PSTQ).

Nhưng chính xác thì PEQ là gì, và những ai hiện đang phải sống trong tình trạng bất định với khả năng sẽ phải rời khỏi Quebec?

Tổng quan về chương trình định cư kinh nghiệm Quebec PEQ.

Chương trình PEQ được triển khai vào năm 2010 và chấm dứt vào tháng 11 năm 2025, đã cung cấp cho sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời một lộ trình cấp tốc để trở thành thường trú nhân. Để đủ điều kiện và nộp đơn xin chứng nhận tuyển chọn tại Quebec (CSQ), cần phải đáp ứng một số tiêu chí nhất định, trong đó cơ bản nhất là có thời gian học tập & làm việc tại Quebec.

Lao động nước ngoài tạm thời, bao gồm những người làm trong các ngành nghề có tay nghề cao, chuyên môn hóa và các ngành nghề lao động chân tay trình độ trung cấp, cần phải làm việc toàn thời gian trong một công việc đủ điều kiện tại Quebec trong hai năm để được xét duyệt. Họ cũng phải đáp ứng các yêu cầu về ngôn ngữ của chương trình.

Sinh viên nước ngoài đã hoàn thành chương trình học trong các ngành có nhu cầu cao từ các cơ sở đào tạo được công nhận tại Quebec, và thỏa mãn các yêu cầu về ngôn ngữ cũng đủ điều kiện tham gia PEQ.

Vợ/chồng và bạn đời chung sống (common-law partners) của những người nộp đơn đủ điều kiện, cũng cần chứng minh mức độ tiếng Pháp giao tiếp tối thiểu.

Trong suốt 15 năm hoạt động, chương trình PEQ đã trải qua nhiều lần tái cấu trúc và cải cách.

Tại sao chính phủ chấm dứt chương trình PEQ này?

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, luật sư di trú kinh tế Jorge Alejandro Torres giải thích rằng, chính phủ đã chấm dứt chương trình PEQ để kiểm soát số lượng ứng viên mà họ tiếp nhận.

“Lập luận của họ là: ‘Chúng ta sẽ nhận được nhiều hơn 45.000 đơn đăng ký mỗi năm nếu không hãm phanh lại.’ Họ muốn có quyền kiểm soát đối với việc ai được chọn làm thường trú nhân tại Quebec,” ông Torres lưu ý.

“Điều đó còn đi kèm với các vấn đề về nhà ở, chi phí sinh hoạt tại thời điểm đó; họ nghĩ rằng sự đổ xô của một lượng lớn người như vậy sẽ gây áp lực lớn hơn lên những vấn đề này, đặc biệt là ở Đảo Montreal.”

Các doanh nghiệp bị kẹt trong giữa 2 làn đạn.

Ông Torres cho biết việc chấm dứt PEQ đã gây ra những tác động tiêu cực lớn đối với các công ty trên khắp Quebec, vốn đã và đang trải qua tình trạng thiếu hụt lao động.

Ông nói thêm rằng nhiều nhà tuyển dụng phụ thuộc nặng nề vào lao động nước ngoài tạm thời, những người không dễ dàng bị thay thế.

“Các chủ doanh nghiệp đã lên tiếng sau thông báo này, nói rằng: ‘Nghe này, về cơ bản chúng tôi sẽ phải đóng cửa, hoặc việc kinh doanh của chúng tôi sẽ không thể vận hành được nữa.’ Chúng ta đang nói về các y tá. Chúng ta đang nói về giáo viên, thợ sửa ô tô,” ông nói.

Tác động nhân văn từ việc hủy bỏ chương trình PEQ.

Sau đó, tất nhiên, là tác động nhân văn to lớn. Ông Torres cho biết nhiều người đã đến Quebec với ý định nộp đơn vào PEQ để có được thẻ thường trú, và lưu ý rằng các cơ quan tuyển dụng, bao gồm cả tỉnh bang, thậm chí đã quảng bá chương trình này để thu hút lao động nước ngoài.Nhưng đối với những người chưa kịp nộp đơn xin chứng nhận tuyển chọn tại Quebec khi chương trình bị bãi bỏ, họ vẫn đang ở trong trạng thái lơ lửng và có nguy cơ phải rời bỏ tỉnh bang mà họ gọi là nhà.

“Đây là những người đã đến cùng gia đình, vợ chồng, con cái, một số con cái của họ được sinh ra ở đây khi họ đang là lao động nước ngoài tạm thời. Vì vậy, bằng cách đóng cửa, bạn về cơ bản đang tạo ra một bi kịch nhân văn này,” ông nói.

Theo luật sư, một số người cũng đang cân nhắc việc chuyển sang các tỉnh bang khác, đẩy nhanh cái mà ông gọi là tiềm năng “chảy máu chất xám” khỏi Quebec.

Tiêu chí tuyển chọn của chương trình mới PSTQ là gì?

Theo chương trình PSTQ, chính phủ sẽ ưu tiên những người đã có bằng cấp tại Quebec, những người làm việc trong một lĩnh vực chiến lược như y tế, giáo dục, xây dựng và kỹ thuật, cũng như những người có “hồ sơ đa dạng”.

Ông Roberge trước đó đã nói rằng các đơn đăng ký từ những người sống ngoài khu vực đô thị Montreal sẽ được ưu tiên. Chính phủ đã xác nhận rằng 2.549 lời mời đã được gửi đi vào cuối tháng Giêng.

Chính quyền Quebec dự kiến sẽ tiếp nhận gần 29.000 người nhập cư diện kinh tế trong năm nay.

“Nó không còn là một chương trình mang tính khách quan (dựa trên tiêu chuẩn sẵn có) nữa. Đó là một chương trình mang tính chủ quan, nghĩa là bây giờ tên của bạn sẽ nằm trong một ‘bể’ hồ sơ, sau đó sẽ có các đợt chọn lọc, và rồi bạn đan tay cầu nguyện và hy vọng mình sẽ được chọn; về cơ bản, đó là điểm khác biệt chính,” ông Torres nói.

“Thực sự, bạn sẽ nhận được cái mà họ cũng gọi là hệ thống xổ số. Bây giờ nó không hoàn toàn là may rủi. Nhưng chính là Bộ trưởng sẽ quyết định mỗi lần các tiêu chí cho từng đợt rút hồ sơ sẽ là gì.”

SO SÁNH CƠ BẢN CÁC KHÁC BIỆT GIỮA 2 CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH CƯ QUEBEC CŨ VÀ MỚI.

Về tính chất, chương trình PEQ là khách quan, tức ứng viên dựa theo quy định về điều kiện, cứ đủ điều kiện là được nộp đơn và được xét đơn, còn chương trình PSTQ là chủ quan, chủ quan do quyết định của Bộ trưởng di trú, sẽ quy định số điểm sàn và ứng viên đạt đủ điểm sàn đó mới được chọn. Về hình thức, trong khi chương trình PEQ là nộp đơn trực tiếp, thì chương trình PSTQ là nộp đơn gián tiếp, khi ứng viên phải đăng ký qua bể lọc, gọi là “pool”, rồi sau đó được bốc thăm. Về cơ hội, trong khi chương trình PEQ là chắc chắn, nếu ứng viên đủ điều kiện thì đơn đăng ký sẽ được xét, thì chương trình PSTQ là phải dựa vào điểm chuẩn, điểm sàn, bốc thăm, giống như xổ số may rủi và nằm ngoài sự chủ động của ứng viên.