KIỂM TOÁN CANADA VỀ DU HỌC, CHO THẤY BỘ DI TRÚ IRCC THIẾU NGUỒN LỰC CHO VIỆC KIỂM TRA, XỬ LÝ VI PHẠM TRONG DU HỌC, VÀ CÁC CON SỐ THỐNG KÊ VỀ TỶ LỆ PHÊ DUYỆT (CHẤP THUẬN) THỊ THỰC CÓ SỰ THAY ĐỔI MẠNH GẦN ĐÂY

Bộ Di trú IRCC không theo kịp nhu cầu thanh tra thị thực du học vào Canada, theo công bố của Tổng Kiểm toán Canada. Cụ thể, đã có khoảng 150000 trường hợp bị cảnh báo vi phạm, nhưng chỉ có 4000 cuộc điều tra được thực hiện, theo kết quả kiểm toán.

Tổng Kiểm toán Canada, bà Karen Hogan cho biết, Bộ Di trú IRCC đã không điều tra thích đáng hoặc theo dõi một số lượng lớn các “trường hợp rủi ro cao”, làm suy yếu tính chính trực và danh tiếng của chương trình sinh viên quốc tế Canada.

Trong một báo cáo mới công bố hôm thứ Hai vùa qua, Tổng Kiểm Toán Karen Hogan cho biết, kết quả cuộc kiểm toán của cơ quan của bà đã phát hiện, Bộ Di trú không có đủ nguồn lực để đáp ứng nhu cầu điều tra thị thực du học, gọi là study permit, và đơn giản là đã không hành động khi có các khiếu nại, báo cáo về gian lận, lừa đảo xuất hiện trong hàng trăm, hàng ngàn hồ sơ xin thị thực này đã được phê duyệt.

Bộ trưởng Di trú IRCC, bà Lena Diab, phát biểu trước ủy ban di trú của Hạ viện hôm thứ Hai đã nói rằng, báo cáo này đưa ra “cái nhìn sơ bộ” về kế hoạch kéo dài hơn bốn năm nhằm cải cách chương trình sinh viên quốc tế. Bà cho biết bà mới chỉ giữ chức bộ trưởng trong 4 tháng, trên tổng số 18 tháng của thời đoạn mà cuộc kiểm toán đã thực hiện.

“Cuộc kiểm toán sớm này không thể đưa ra bức tranh đầy đủ về những cải cách. Tuy nhiên, nó có thể cung cấp thông tin cho những gì chúng ta thực hiện trong tương lai,” bà Diab nói với ủy ban.

Một bản kiểm toán chương trình được công bố hôm thứ Hai cho biết, khoảng 150000 trường hợp trong năm 2023 và 2024 đã bị gắn cờ, tức bị nghi ngờ hoặc bị cảnh báo vi phạm, vì những người giữ thị thực du học có thể không tuân thủ các điều khoản trong giấy phép học tập của họ. Các hồ sơ thường bị gắn cờ nhất là do sinh viên không theo học tại các cơ sở giáo dục đã tiếp nhận họ trong giấy phép.

Báo cáo cho biết chính phủ liên bang chỉ thực hiện khoảng 4.000 cuộc điều tra đối với các trường hợp bị gắn cờ đó, và 1600 trong số đó được ghi nhận là không có được kết luận, lý do vì sinh viên liên quan đã không phản hồi Bộ Di trú, Tị nạn và Công dân Canada (IRCC).

Bà Hogan phát biểu trong cuộc họp báo hôm thứ Hai rằng, bà kỳ vọng bộ này phải hoàn tất các cuộc điều tra, ngay cả khi những người giữ thị thực du học không trả lời các câu hỏi. Nói cách khác, Kiểm toán muốn các trường hợp bị cảnh báo vi phạm phải được kiểm tra, và mọi cuộc điều tra phải đi đến kết quả cuối cùng.

“Việc đó nên được thực hiện bất kể bạn đang ở giai đoạn nào của quá trình cải cách. Đó là việc phải hành động dựa trên dữ liệu bạn có, bảo vệ tính chính trực của các chương trình phải là điều bạn quan tâm ngay từ khi nhận đơn đăng ký, trong suốt quá trình xử lý đơn và cả khi giấy phép đã hết hạn,” bà Hogan khẳng định.

Bộ Di trú IRCC thực hiện hai lần nỗ lực liên lạc với các sinh viên liên quan đến các cuộc điều tra này, trước khi hồ sơ được đánh giá là không có kết luận, một quan chức từ văn phòng kiểm toán giải thích trong một buổi họp báo ngắn. Quan chức này cho biết quá trình liên hệ này mất khoảng sáu tháng. Các quan chức Bộ Di trú nói với kiểm toán viên rằng họ chỉ có ngân sách để thực hiện khoảng 2000 cuộc điều tra như vậy hàng năm cho đến năm 2028.

Bà Diab cho biết trong cuộc họp báo hôm thứ Hai rằng, bộ sẽ bắt đầu “tập trung hóa” và “hợp lý hóa” các cuộc điều tra. Tuy vậy, Bà không nói rõ bà kỳ vọng sẽ có thêm bao nhiêu cuộc điều tra được hoàn thành hàng năm, và liệu ngân sách cho việc điều tra có được tăng lên hay không.

Bộ báo cáo rằng khoảng 1400 sinh viên có hồ sơ bị điều tra được tìm thấy là đang học tại đúng trường, trong khi chỉ có 50 trường hợp được phát hiện là không tuân thủ. 915 cuộc điều tra khác đã bị hủy, và 37 cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành, theo báo cáo của kiểm toán viên.

Bà Hogan cũng phát hiện bộ này đã không theo dõi 800 trường hợp người nộp đơn xin giấy phép học tập được phê duyệt, bằng cách sử dụng các tài liệu giả mạo hoặc cung cấp thông tin sai lệch trong đơn đăng ký của họ từ năm 2018 đến năm 2023.

“Rõ ràng là có các công cụ trong bộ công cụ của họ, những việc họ có thể làm khi tài liệu gian lận được sử dụng hoặc nếu một sinh viên không tuân thủ các điều kiện trong giấy phép của mình. Chúng tôi không thấy họ xem xét điều đó trong 800 trường hợp này,” bà Hogan nói. “Quy trình rủi ro của chính họ đã xác định được 800 trường hợp này, và sau đó không có hành động xử lý nào được thực hiện.”

Báo cáo cho biết sự thiếu hành động này là nguồn cơn gây “quan ngại nghiêm trọng”, vì bộ Di trú Canada sẽ không có cảnh báo nào trong hồ sơ nếu bất kỳ cá nhân nào trong số này nộp đơn xin di trú sau đó.

Bản kiểm toán cho biết 92% những người giữ thị thực có vấn đề này, đã nộp đơn xin một loại tình trạng cư trú khác để ở lại Canada, và 456 người trong số họ đã được phê duyệt, bao gồm 105 người nhận được quyền thường trú nhân.

Khi được hỏi cụ thể về việc phê duyệt quyền thường trú nhân này, bà Bộ trưởng cho biết tất cả các đơn xin gia hạn thị thực du học đều được xem xét. “Tại bất kỳ thời điểm nào có việc gia hạn cho bất kỳ sinh viên nào thuộc chương trình sinh viên trực tiếp, họ đều đang được xem xét,” bà nói.

Bà Michelle Rempel Garner, người phát ngôn đối lập về di trú của Đảng Bảo thủ, khi theo dõi cuộc họp báo của bà Diab, đã nói rằng những câu trả lời như của Bộ trưởng sẽ khiến nhiều người Canada mất niềm tin vào hệ thống di trú hơn.

“Việc bà ấy ra đây và không thể đưa ra một vài cam kết rõ ràng để thay đổi hệ thống, và đảm bảo rằng tất cả các trường hợp này đang được xem xét là điều thật điên rồ đối với tôi,” bà Rempel Garner nói. “Một số điều bà ấy nói là sai. Ví dụ, bà ấy nói rằng một số giấy phép này đã được gia hạn, nhưng họ đã có (quyền thường trú nhân). Đó không phải là cùng một thứ.”

Cuộc kiểm toán cũng phát hiện ra rằng, IRCC không có cách nào để biết có bao nhiêu sinh viên quốc tế có thị thực hết hạn đang rời khỏi Canada.

Báo cáo đã xem xét 549000 người có giấy phép học tập hết hạn vào năm 2024, và thấy rằng 93% trong số họ được phép ở lại Canada, còn lại 39.500 người được lệnh phải rời khỏi đất nước.

Văn phòng Tổng Kiểm toán đã làm việc với Cơ quan Bảo vệ Biên giới Canada, Hải quan CBSA, để xác nhận rằng chỉ có khoảng 16.000 người giữ thị thực du học hết hạn năm 2024 thực sự đã rời khỏi đất nước.

Bà Diab cho biết bộ Di trú sẽ chia sẻ thêm thông tin về các thị thực du học hết hạn với CBSA, như khuyến nghị của kiểm toán viên.

Kế hoạch Hạn Mức Di trú hàng năm đã báo cáo đã phác thảo mục tiêu rộng lớn hơn, là giảm số lượng người nhập cư tạm thời tại Canada xuống dưới 5% tổng dân số vào cuối năm 2027. Một phần quan trọng của kế hoạch này là đặt ra các hạn ngạch cứng, quo-ta, về số lượng sinh viên quốc tế được nhận vào Canada mỗi năm.

Báo cáo của kiểm toán viên cho biết số lượng phê duyệt thị thực du học mới thấp hơn nhiều so với mức dự đoán trong cả năm 2024 và 2025.

Khoảng 150000 thị thực du học đã được phê duyệt vào năm 2024 trong khi mục tiêu dự kiến là gần 349.000 thị thực, đạt tỷ lệ phê duyệt 41%. Tính đến ngày 30 tháng 9 năm 2025, chỉ có 50.000 thị thực được phê duyệt, trong khi các quan chức kỳ vọng sẽ phê duyệt hơn 255.000 thị thực cho năm đó, đạt tỷ lệ phê duyệt 38%.

Tỷ lệ phê duyệt giấy phép học tập là 58% vào năm 2023 và 54% vào năm 2022, báo cáo của kiểm toán viên cho biết. Báo cáo cho biết thêm, Bộ Di trú nói rằng họ không chắc chắn tại sao tỷ lệ phê duyệt lại giảm xuống.

Kiểm toán viên đã điều tra liệu sự sụt giảm này có liên quan đến các quy tắc xác minh thư chấp thuận mới, hay các yêu cầu tài chính tăng lên hay không, nhưng thấy rằng cả hai biện pháp này đều không thể giải thích được mức độ sụt giảm của việc phê duyệt. Báo cáo cho thấy tất cả các tỉnh bang đều chứng kiến mức giảm phê duyệt giấy phép học tập lớn hơn dự kiến, với tất cả các tỉnh trừ Quebec đều ghi nhận mức giảm phê duyệt giấy phép học tập hơn 59% vào năm 2024.

Bộ báo cáo rằng họ dự kiến sẽ thấy sự biến động khoảng 10% trong việc phê duyệt giấy phép học tập ở tất cả các tỉnh bang của Canada, trừ British Columbia và Ontario.